Veenvernatting Akkrumer Goedland
Samen bouwen aan een natte, rendabele toekomst voor het Friese veenweidegebied.
I. Het project
In Akkrumer Goedland laten boeren zien dat veenvernatting en een gezonde bedrijfsvoering hand in hand gaan.
- Waarom vernatten we? Het Friese veenweidegebied is prachtig, maar kwetsbaar. Door eeuwenlang ontwateren oxideert het veen: het breekt af, de bodem daalt en er komt CO₂ vrij. Dat is slecht voor het klimaat én voor de boer. Lagere percelen worden natter, de bedrijfsvoering lastiger, de toekomst onzeker.
- Daarom doen we het anders. Met Veenvernatting Akkrumer Goedland brengen we het water terug omhoog. Naar een ‘geringe drooglegging’ van 20 tot 40 centimeter. Net genoeg om veenoxidatie te stoppen, bodemdaling te remmen en het land bruikbaar te houden voor de veehouderij.
Onze ambitie
Wij willen met dit project:
- Het veen behouden – als koolstofopslag en als basis voor de toekomst.
- CO₂-uitstoot verminderen – en die reductie waar mogelijk verzilveren (bijv. via Valuta voor Veen).
- Toekomstbestendige landbouw mogelijk maken – met extensivering, andere teelten en nieuwe verdienmodellen.
- Samenwerken – boeren, waterschap, provincie, kennisinstellingen en de EU.
Kortom: Veenvernatting Akkrumer Goedland is goed voor het veen, goed voor de boer, goed voor Fryslân.
Samen met wie?
Dit project doen we met:
- Zeven melkveehouders uit de regio – de echte doeners.
- Wetterskip Fryslân – voor peilbeheer, vergunningen en hydrologische kennis.
- Het Friese Veenweideprogramma – voor gebiedsregie en ondersteuning.
- Kennisprogramma’s zoals Valuta voor Veen (CO₂-certificaten) en NOBV (wetenschappelijk onderzoek).
II. De aanpak
De kern van Veenvernatting Akkrumer Goedland is simpel: het waterpeil in de sloten gaat omhoog. Dat heet ‘geringe drooglegging’: de afstand tussen maaiveld en slootpeil wordt kleiner. In de praktijk betekent dit een verhoging van 20 tot 40 centimeter, afhankelijk van het deelgebied.
Wetterskip Fryslân heeft de maatregelen inmiddels genomen. In alle vijf deelgebieden zijn stuwen, inlaten en duikers geplaatst of aangepast. De peilen worden nu tijdens het groeiseizoen (april t/m september) op het afgesproken niveau gehouden. In de winter gaan de peilen weer omlaag, zodat het land niet te nat wordt voor vee en machines.
De vergunningen zijn verleend, de kunstwerken liggen er, en de boeren kunnen aan de slag met een voorspelbaar waterregime. Per perceel is precies geregeld wat nodig is: niet te nat, niet te droog, maar precies goed.
III. Deelnemers & deelgebieden
o Kaart: Een visuele kaart van de vijf deelgebieden
o Vijf deelgebieden, één missie
Veenvernatting Akkrumer Goedland vindt plaats op vijf locaties rond Akkrum, Aldeboarn, Broek en Akmaryp. In totaal gaat het om ruim 273 hectare veenweide. Op onderstaande kaart zie je waar de gebieden liggen. Wetterskip Fryslân heeft overal de kunstwerken geplaatst en de peilen ingesteld. De boeren zijn nu aan zet met hun aangepaste bedrijfsvoering.
Hieronder lees je per gebied wat er gebeurt en welke boeren meedoen.
Polsleatpolder (Akkrum)
- Deelnemers: Wieling State Dairy & Jongbloed Agro
- Oppervlakte: ca. 100 hectare
- Streefpeil: -1,00 m NAP (gebied A) en -1,20 m NAP (gebied B)
De Polsleatpolder ligt ingeklemd tussen Akkrum en kanaal It Deel. Wetterskip Fryslân heeft hier inlaten, stuwen en een aangepaste duiker gerealiseerd. Het peil is in het groeiseizoen met een meter omhoog gegaan ten opzichte van de oude situatie. De twee melkveehouders passen hun beweiding en bemesting aan op de nattere omstandigheden.
Sythústerfjild (Akkrum/Haskerdijken)
- Deelnemers: De Nije Mieden, Maatschap Van Keimpema, Boerderij De Twixel
- Oppervlakte: ca. 110 hectare
- Streefpeil: -1,00 tot -1,10 m NAP (drie zones)
In dit gebied is niet alleen het slootpeil verhoogd (10 tot 70 cm, afhankelijk van de zone), maar wordt ook een proef met biobased onderwaterdrainage aangelegd. Wetterskip Fryslân plaatste vier nieuwe stuwen, twee inlaten en meerdere peilscheidende dammen. Deelnemer De Nije Mieden (website) is koploper in het vermarkten van CO₂-certificaten via Valuta voor Veen.
De Lytse Deelen (Aldeboarn)
- Deelnemer: De Nije Mieden
- Oppervlakte: ca. 35 hectare
- Streefpeil: -1,15 m NAP
De Lytse Deelen grenst aan natuurgebied De Deelen. Wetterskip Fryslân heeft hier twee verstelbare stuwen geplaatst, waarmee het peil in het groeiseizoen 65 cm omhoog is gegaan. Dit gebied is al jaren onderdeel van het nationale onderzoeksprogramma NOBV. Wetenschappers meten er de effecten op veenoxidatie en broeikasgassen – waardevolle kennis voor heel Nederland.
Plústerdyk Broek (Broek bij Joure)
- Deelnemer: Maatschap Kloosterman
- Oppervlakte: ca. 16 hectare
- Streefpeil: -1,60 m NAP (gebied A) en -1,30 m NAP (gebied B)
Hier combineert de boer veenvernatting met weidevogelbeheer. Wetterskip Fryslân heeft een verstelbare stuw geplaatst en een duiker aangepast. De peilverhoging is 30 tot 50 cm. De grutto’s en kieviten profiteren van de hogere waterstanden, en de boer houdt perspectief door te extensiveren en in te zetten op agrarisch natuurbeheer.
Lefferstrapolder (Akmaryp)
- Deelnemer: Familie Lefferstra (Lefferstrapleats)
- Oppervlakte: ca. 15 hectare
- Beoogde verhoging: 5 tot 10 cm (t.o.v. -1,80 m NAP)
In deze polder was het waterpeil al relatief hoog. De familie Lefferstra wil de stap naar een structureel natter systeem maken. De vergunning voor de peilverhoging is in voorbereiding; Wetterskip Fryslân zal ook hier de benodigde aanpassingen aan de watergangen uitvoeren. Het gebied ligt naast het ooievaarsdorp De Graverij – een mooie kans voor natuur en landbouw samen.
De boeren achter het project
Achter elk perceel staat een ondernemer die er met kop en schouders voor gaat. Zeven melkveehouders – ieder met een eigen bedrijf, eigen grond en eigen verhaal – werken samen in dit project. Wat hen bindt: de overtuiging dat het natter kan én moet, en dat de toekomst van het Friese veenweide ligt in een gezonde balans tussen water, bodem en bedrijfsvoering.
IV Resultaten en inzichten
Monitoring in hoofdlijnen
Veenvernatting Akkrumer Goedland volgt de basismonitoring van het GLB-veenweideprogramma. We kijken naar:
- Bodem – textuur, organische stof, nutriënten.
- Vegetatie– grasland samenstelling, pitrusrisico, opbrengst.
- Beheer– bemesting, beweiding, maaien.
Het waterpeil wordt in de gaten gehouden door de rayonbeheerder van Wetterskip Fryslân. Hij controleert de slootpeilen en stelt waar nodig bij.
V Projectleiding
Veenvernatting Akkrumer Goedland wordt gecoördineerd door een ervaren projectleider met wortels in de Friese veenweiden. Hij is het aanspreekpunt voor deelnemers, waterschap en andere geïnteresseerden.
Michiel Sybesma
michielsybesma@akkrumergoedland.nl
06 1982 9826
